L4 bez pułapek? Nowe zasady zasiłku chorobowego, które zmienią praktykę

7 stycznia 2026 r. Prezydent podpisał ustawę nowelizującą m.in. ustawę o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Nowe przepisy zaczną obowiązywać po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem części przepisów, które wejdą w życie odpowiednio po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z dniem 1 października 2026 r. i z dniem 1 stycznia 2027 r.

Koniec niejasności – kiedy traci się prawo do zasiłku?

Projektowana nowelizacja wprost wskazuje dwie sytuacje, w których ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia:

• wykonywanie pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy,
• podejmowanie aktywności niezgodnej z celem zwolnienia lekarskiego.

Na pierwszy rzut oka brzmią one znajomo. Różnica polega jednak na tym, że ustawodawca po raz pierwszy decyduje się na wprowadzenie ustawowych definicji obu pojęć, a to właśnie ich brak był źródłem wielu sporów z ZUS.

Praca zarobkowa ≠ każda aktywność

Zgodnie z nowymi przepisami, „pracą zarobkową” ma być każda czynność o charakterze zarobkowym – niezależnie od podstawy prawnej – z wyłączeniem czynności incydentalnych, wymuszonych istotnymi okolicznościami. Co istotne – polecenie pracodawcy nie będzie taką istotną okolicznością.

To rozwiązanie wprost nawiązuje do utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego. Sądy od lat podkreślały, że podpisanie faktury, dokumentu urzędowego czy listu przewozowego – jeśli ma charakter sporadyczny i zapobiega poważnym konsekwencjom – nie powinno automatycznie pozbawiać prawa do zasiłku. Teraz ta linia orzecznicza zyskuje jednak rangę przepisu.

Aktywność sprzeczna z celem L4 – czyli jaka?

Drugie z nowych pojęć obejmuje wszelkie działania, które utrudniają lub wydłużają proces leczenia lub rekonwalescencję. Jednocześnie wyłączono z tej kategorii zwykłe czynności życia codziennego oraz – ponownie – czynności incydentalne wymuszone okolicznościami. Powyższe również wynika z dotychczasowej linii orzeczniczej. Chodzi bowiem nie o „bezruch”, lecz o realny wpływ aktywności na proces zdrowienia.

Przełom od 2027 r. – dwa tytuły, dwie decyzje

Najbardziej praktyczna zmiana wejdzie w życie 1 stycznia 2027 r. i dotyczyć będzie osób podlegających ubezpieczeniom z więcej niż jednego tytułu (np. etat + działalność, dwa etaty). Zgodnie z nowymi zasadami:

• niezdolność do pracy będzie oceniana odrębnie dla każdego tytułu,
• możliwe będzie wykonywanie pracy u jednego pracodawcy, przy jednoczesnym pobieraniu zasiłku z innego tytułu,
• ubezpieczony będzie mógł wnioskować o niewystawienie zwolnienia z tego tytułu, z którego faktycznie może pracować.

Dla przykładu – chirurg ze złamanym palcem – choć niezdolny do świadczenia pracy w szpitalu będzie mógł wykonywać swoje obowiązki jako wykładowca akademicki. Nowe przepisy wprost dopuszczają bowiem taką sytuację.

 
Dla pracodawców, działów HR i samych ubezpieczonych oznacza to jedno – mniej niepewności, ale także większą odpowiedzialność za świadome korzystanie ze zwolnień lekarskich. Bo choć przepisy stają się bardziej elastyczne, granica między „incydentalną czynnością”, a faktycznym wykonywaniem pracy nadal będzie oceniana indywidualnie.

SDO Legal rekomenduje: Pracodawco, uważnie monitoruj sytuacje, w których pracownik przebywający na L4 może wykonywać obowiązki w innej pracy lub podejmować aktywności incydentalne i w razie wątpliwości dokumentuj je, by uniknąć nieporozumień.