L4 pod większą kontrolą. Co nowe przepisy oznaczają dla pracodawców?

13 kwietnia 2026 r. weszły w życie istotne zmiany dotyczące zwolnień lekarskich, wprowadzone ustawą z 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw. Nowelizacja doprecyzowuje zasady utraty prawa do zasiłku chorobowego, porządkuje kwestie kontroli pracowników przebywających na L4 oraz rozszerza kompetencje orzecznicze w ramach ZUS.

Dla pracodawców oznacza to przede wszystkim większą przejrzystość przepisów, ale również nowe obowiązki związane z prawidłowym prowadzeniem kontroli oraz oceną zachowań pracowników podczas zwolnienia lekarskiego.

Kiedy pracownik straci prawo do zasiłku?

Nowelizacja art. 17 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa jednoznacznie wskazuje dwie przesłanki utraty prawa do zasiłku chorobowego, którymi są: wykonywanie pracy zarobkowej i podejmowanie aktywności niezgodnej z celem zwolnienia.

Ustawodawca zdecydował się jednocześnie na wprowadzenie definicji legalnych obu pojęć. To istotna zmiana, ponieważ dotychczas praktyka interpretacyjna była oparta głównie na orzecznictwie sądowym.

Za pracę zarobkową uznaje się obecnie każdą czynność o charakterze zarobkowym, z wyjątkiem czynności incydentalnych wymuszonych istotnymi okolicznościami. Co ważne – ustawodawca wyraźnie wskazał, że „istotną okolicznością” nie może być polecenie pracodawcy.

Oznacza to, że pracownik nie powinien wykonywać obowiązków służbowych podczas L4 nawet wtedy, gdy oczekuje tego przełożony.

Koniec sporów o „zwykłe czynności życia codziennego”

Nowe przepisy precyzują również, czym jest aktywność niezgodna z celem zwolnienia. Są to działania, które utrudniają lub wydłużają proces leczenia. Jednocześnie ustawodawca wyłączył z tej kategorii zwykłe czynności życia codziennego oraz incydentalne działania wynikające z istotnych okoliczności.

W praktyce oznacza to większą ochronę pracowników przed automatycznym kwestionowaniem zasadności zwolnienia np. w sytuacji wyjścia do apteki, sklepu spożywczego czy udzielenia pomocy członkowi rodziny.

Zmiana wpisuje się w dotychczasową linię orzeczniczą Sądu Najwyższego, zgodnie z którą ocena zachowania pracownika na L4 powinna uwzględniać cel leczenia oraz rzeczywisty wpływ podejmowanych czynności na proces rekonwalescencji, a nie wyłącznie sam fakt aktywności.

Kontrole L4 – większe uprawnienia, ale i większa odpowiedzialność

Nowy art. 68a ustawy zasiłkowej porządkuje zasady przeprowadzania kontroli przez ZUS oraz pracodawców. Kontrole mogą być prowadzone bez wcześniejszego uprzedzenia i w różnych miejscach – zarówno w miejscu zamieszkania pracownika, jak i w miejscu pobytu czy prowadzenia działalności gospodarczej. Ustawodawca podkreśla jednak konieczność zachowania proporcjonalności oraz poszanowania prywatności osoby kontrolowanej i jej domowników.

Każda kontrola musi zakończyć się sporządzeniem protokołu, a pracownik otrzymuje prawo wniesienia zastrzeżeń w terminie 7 dni.

Szczególnie istotne będzie odpowiednie przeszkolenie działów HR i kadry menedżerskiej. W praktyce nadal bowiem pojawiają się sytuacje, w których przełożeni kontaktują się z pracownikiem przebywającym na zwolnieniu i oczekują wykonania „krótkiego zadania”, podpisania dokumentu czy udziału w spotkaniu online. Po zmianach takie działania mogą generować dodatkowe ryzyka po stronie pracodawcy.

Zmiany także po stronie ZUS

Nowelizacja rozszerza również katalog osób uprawnionych do wydawania orzeczeń w określonych sprawach.

Fizjoterapeuci uzyskali kompetencje do orzekania w sprawach rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej, natomiast pielęgniarki i pielęgniarze – w zakresie niezdolności do samodzielnej egzystencji.

To rozwiązanie ma usprawnić proces orzeczniczy i lepiej wykorzystywać kompetencje zawodów medycznych posiadających praktyczne doświadczenie w ocenie funkcjonowania pacjentów.

SDO Legal rekomenduje: pracodawcy powinni jak najszybciej zweryfikować swoje procedury dotyczące kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich, kontaktu z pracownikami przebywającymi na L4, dokumentowania czynności kontrolnych oraz szkoleń dla kadry kierowniczej i HR. Warto również przeanalizować wewnętrzne polityki compliance, by uniknąć sytuacji mogących zostać uznane za wywieranie presji na pracowniku przebywającym na zwolnieniu chorobowym.

Jeżeli potrzebują Państwo wsparcia w dostosowaniu procedur do nowych regulacji dotyczących L4, zapraszamy do kontaktu. Wspieramy pracodawców zarówno w bieżącym doradztwie z zakresu prawa pracy, jak i w przygotowaniu praktycznych procedur dotyczących kontroli zwolnień lekarskich, komunikacji z pracownikami oraz minimalizacji ryzyk prawnych i organizacyjnych.