Staż pod lupą ustawodawcy. Projekt ustawy, który porządkuje rynek stażowy

Na stronie Rządowego Centrum Legislacji pojawił się projekt ustawy, którego celem jest kompleksowe uregulowanie zasad organizowania staży poza systemem rynku pracy i edukacji formalnej. Projekt wpisuje się w szerszy trend wzmacniania standardów ochrony osób wykonujących pracę w nietypowych formach oraz realizuje założenia europejskich ram jakości staży.

Choć prace legislacyjne pozostają na wstępnym etapie, już teraz widać, że projekt ma istotne znaczenie praktyczne dla pracodawców oraz działów HR odpowiadających za programy stażowe i procesy rekrutacyjne.

Koniec praktyk absolwenckich w dotychczasowej formule

Jednym z kluczowych elementów projektu jest uchylenie ustawy o praktykach absolwenckich. W uzasadnieniu wprost wskazano, że dotychczasowe rozwiązania nie zapewniały wystarczającej ochrony praktykantów i w praktyce bywały wykorzystywane do organizowania nieodpłatnej pracy o charakterze zbliżonym do zatrudnienia.

Projekt wprowadza jedną, ustawowo zdefiniowaną umowę stażu, która zastępuje rozproszone i niejednoznaczne konstrukcje prawne stosowane obecnie. Oznacza to odejście od modelu, w którym warunki stażu były w dużej mierze kształtowane dowolnie przez organizatora.

Staż jako odrębna kategoria prawna

Projekt jednoznacznie przesądza, że staż nie stanowi stosunku pracy, ale jednocześnie podlega szczegółowej regulacji ustawowej.

Umowa stażu będzie musiała zawierać m.in.: program stażu określający cele edukacyjne, opis zadań realizowanych przez stażystę, wskazanie opiekuna stażu, czas trwania i wymiar stażu, czy wysokość świadczenia pieniężnego. Sam staż będzie mógł być realizowany także w formie zdalnej.

Tak skonstruowane przepisy mają przeciwdziałać sytuacjom, w których staż w rzeczywistości pełni funkcję nieformalnego zatrudnienia

Odpłatność jako standard, a nie wyjątek

Jedną z najistotniejszych zmian jest wprowadzenie obowiązkowego świadczenia pieniężnego dla stażysty.

Zgodnie z projektem:

• minimalna wysokość świadczenia wynosi 35% przeciętnego wynagrodzenia,
• maksymalna wysokość została ograniczona do 100% przeciętnego wynagrodzenia.

Projektodawca wprost wskazuje, że celem tej regulacji jest eliminacja bezpłatnych staży oraz zapewnienie minimalnej rekompensaty finansowej, adekwatnej do charakteru świadczeń wykonywanych przez stażystę.

Czas trwania i organizacja stażu

Projekt ustawy wprowadza jednolite zasady dotyczące czasu trwania stażu:

• maksymalny okres stażu wynosi 6 miesięcy,
• przewidziano prawo do dni wolnych, uzależnione od długości stażu,
• określono dobowy i tygodniowy wymiar odbywania stażu.

Rozwiązania te mają na celu zapewnienie przejrzystości oraz ograniczenie ryzyka długotrwałego wykorzystywania tej formy współpracy.

Limity stażystów i obowiązki organizatora

Nowe przepisy wprowadzają limity liczby stażystów, które mogą być uzależnione od liczby osób zatrudnionych u organizatora stażu. Ma to zapewnić realny charakter opieki i nadzoru nad stażystami.

Na organizatorów nałożono również szereg obowiązków, w tym:

• zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków odbywania stażu,
• przeciwdziałanie mobbingowi i dyskryminacji,
• rzetelne informowanie o warunkach stażu w ogłoszeniach,
• prowadzenie dokumentacji przebiegu stażu.

Sankcje za naruszenie przepisów

Projekt przewiduje odpowiedzialność wykroczeniową organizatora stażu. Wysokość grzywien za naruszenie kluczowych obowiązków (m.in. brak świadczenia pieniężnego, brak umowy, naruszenie zasad czasu stażu) została określona w przedziale od 1.000 zł do 30.000 zł.

Rozwiązanie to ma zapewnić realną skuteczność nowych regulacji.

SDO Legal rekomenduje:

Już na etapie prac legislacyjnych warto:

• przeanalizować, czy zadania powierzane stażystom mają rzeczywiście charakter edukacyjny,
• przygotować wzory umów i programów stażowych zgodnych z projektem,
• uwzględnić nowe limity oraz odpłatność w planach HR i budżetach.

Wczesne przygotowanie pozwoli na płynne dostosowanie się do nowych wymogów po wejściu ustawy w życie.