Osobiste poglądy nie stanowią podstawy do odmowy obowiązkowego szczepienia – opinia rzeczniczki TSUE w sprawie C 522/24

Stosownie do art. 18^3a § 1 Kodeksu pracy, pracownicy powinni być równo traktowani w zakresie warunków zatrudnienia. Równe traktowanie w zatrudnieniu oznacza niedyskryminowanie w jakikolwiek sposób, bezpośrednio lub pośrednio, z określonych przyczyn dyskryminacyjnych. Wprawdzie przepisy Kodeksu pracy nie wskazują wprost, że przyczyną dyskryminacji może być stan zdrowia, jednak taka przyczyna została wielokrotnie uznawana w orzecznictwie jako forma dyskryminacji. Za naruszenie zasady równego traktowania w zatrudnieniu uważa się m.in. różnicowanie przez pracodawcę sytuacji pracownika z jednej lub kilku przyczyn dyskryminacyjnych, którego skutkiem jest w szczególności niekorzystne ukształtowanie wynagrodzenia za pracę lub innych warunków zatrudnienia albo pominięcie przy awansowaniu lub przyznawaniu innych świadczeń związanych z pracą. Potencjalną przyczyną dyskryminacyjną może być światopogląd pracownika np. przekonania o szkodliwości szczepionek.

Dotychczasowe stanowisko w tej kwestii może ulec jednak zmianie w świetle opinii rzeczniczki generalnej Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-522/24, która przewiduje możliwość innego określenia granic ochrony przed dyskryminacją ze względu na przekonania o szkodliwości szczepień.

Dnia 20 listopada 2025 r. rzeczniczka generalna TSUE opublikowała opinię dotyczącą odmowy poddania się obowiązkowemu szczepieniu przez członka włoskiego personelu wojskowego. Opinia ta może mieć znaczenie w kontekście ewentualnych sporów dotyczących obowiązkowych szczepień w miejscu pracy.

Jakie jest tło sprawy?

W czasie pandemii COVID-19 włoski ustawodawca nałożył prawny obowiązek szczepienia przeciwko koronawirusowi na personel wojskowy pełniący służbę w ministerstwie obrony. Pracownicy, którzy odmówili szczepienia byli tymczasowo zawieszani w pełnieniu obowiązków służbowych bez prawa do wynagrodzenia. Skarżący odmówił szczepienia z dwóch powodów: uważał, że szczepionka jest nieskuteczna i niebezpieczna oraz sprzeciwiał się polityce rządu, uznając za niedopuszczalne nieprzejmowanie przez państwo odpowiedzialności za ewentualne skutki uboczne szczepionki. W konsekwencji skarżący został zawieszony na około dwa miesiące, a obowiązek szczepienia zniesiono niedługo później. Skarżący wniósł pozew, twierdząc, że zawieszenie miało charakter dyskryminujący, powołując się na unijną dyrektywę ramową w sprawie równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy.

Rzeczniczka generalna uznała, że:

• dyrektywa ramowa w sprawie równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy nie ma zastosowania do sytuacji wynikającej z ustawowego obowiązku szczepień w służbach wojskowych,
• osobiste przekonanie pracownika, oparte na obawach zdrowotnych lub braku zgody z rządową polityką szczepień, nie stanowi „przekonania” chronionego przed dyskryminacją na gruncie unijnych przepisów, ponieważ nie stanowi ono przekonania światopoglądowego, a raczej krytyczną opinię na temat obowiązku poddania się szczepieniu.

Rzeczniczka podkreśliła, że nawet jeśli Trybunał uznałby osobistą opinię dotyczącą obowiązku szczepienia jako „przekonanie” w rozumieniu tej dyrektywy, to ten obowiązek należałoby uznać za formę pośredniej dyskryminacji. Dyskryminacja ta mogłaby jednak zostać usprawiedliwiona realizacją zgodnego z prawem celu, jakim jest ochrona zdrowia publicznego. W ocenie rzeczniczki generalnej obowiązek szczepienia był środkiem koniecznym i proporcjonalnym do osiągnięcia tego celu w wyjątkowych okolicznościach związanych z rozprzestrzenianiem się koronawirusa, a zawieszenie skarżącego nie stanowiło dyskryminacji w rozumieniu prawa UE.

Możliwe znaczenie opinii dla polskiego rynku pracy

Choć opinia dotyczy włoskich regulacji, może wpłynąć na praktykę orzeczniczą także w Polsce.

Pracownicy, którzy ewentualnie będą kierować pozwy związane z odmową szczepienia, mogą napotkać argument, że osobisty sprzeciw wobec szczepień nie jest prawnie chronionym „przekonaniem”.

Pracodawcy, szczególnie w sektorze publicznym, służbach mundurowych lub zawodach o kluczowym znaczeniu, mogą powoływać się na opinię rzeczniczki generalnej TSUE jako potwierdzenie, że obowiązek szczepień nie narusza unijnych regulacji dotyczących równego traktowania.

Sprawa ta może mieć wpływ na ocenę zgodności przyszłych polskich przepisów, jeśli ustawodawca wprowadzi obowiązkowe szczepienia w określonych grupach zawodowych.

Warto obserwować dalszy rozwój tej sprawy, ponieważ może ona wyznaczać nowy kierunek interpretacji przepisów także w Polsce.