Bójka pracowników a wypadek przy pracy – kiedy związek z pracą zostaje zerwany?

Zdarza się, że do urazu pracownika dochodzi na terenie zakładu pracy i w godzinach pracy, jednak mimo to zdarzenie nie zostaje uznane za wypadek przy pracy. Szczególne wątpliwości pojawiają się w sytuacjach konfliktów pomiędzy pracownikami, zwłaszcza gdy dochodzi do kłótni lub bójki.
Czy obrażenia odniesione w takich okolicznościach zawsze pozostają w związku z pracą?

Na to pytanie odpowiedział Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 lutego 2025 r., sygn. akt II PSKP 8/24, sprawie dotyczącej pracownika pobitego przez innego zatrudnionego.

Stan faktyczny

Pracownik wystąpił przeciwko pracodawcy z powództwem o ustalenie, że zdarzenie polegające na pobiciu go przez współpracownika stanowiło wypadek przy pracy. W wyniku ataku doznał powierzchownego stłuczenia głowy, urazu kręgosłupa szyjnego oraz licznych obrażeń twarzy, co skutkowało jego kilkumiesięczną niezdolnością do pracy. Pracodawca, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, odmówił uznania zdarzenia za wypadek przy pracy. W jego ocenie przyczyną zdarzenia były prywatne animozje pomiędzy uczestnikami zajścia, co wyłączało związek zdarzenia z pracą. Pracownik nie zgodził się z takim stanowiskiem, wskazując, że nie pozostawał z napastnikiem w konflikcie, został zaatakowany niespodziewanie, a jego działania ograniczały się wyłącznie do obrony przed agresją.

Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo. Odmienne stanowisko zajął jednak sąd drugiej instancji, który uznał, że zdarzenie spełnia przesłanki wypadku przy pracy.

Przesłanki uznania zdarzenia za wypadek przy pracy

Sąd apelacyjny ustalił, że w chwili ataku pracownik wykonywał zwykłe obowiązki służbowe. Przechodził z autobusu, który odstawił do dyspozytorni, a pobicie nastąpiło nagle i bez żadnego uprzedzenia. Kluczowe znaczenie miało ustalenie, że bezpośrednio przed atakiem nie doszło do żadnych zachowań mogących świadczyć o zerwaniu związku z pracą. Nie prowadzono rozmowy, nie doszło do kłótni ani do wykonywania czynności niezwiązanych z obowiązkami służbowymi, a napastnik zaatakował z zaskoczenia. Wprawdzie kilka godzin wcześniej pomiędzy pracownikami miała miejsce wymiana zdań dotycząca kwestii politycznych, jednak po jej zakończeniu Pracownik wrócił do wykonywania swoich obowiązków i kontynuował pracę aż do momentu napaści.

Bez znaczenia pozostawało również to, że po zaatakowaniu podjął skuteczną obronę i ostatecznie zwyciężył w starciu. Dla oceny zdarzenia istotne było bowiem to, że urazu doznał w chwili niespodziewanego ataku, gdy pozostawał w związku z wykonywaną pracą.

Stanowisko Sądu Najwyższego – kiedy dochodzi do zerwania związku z pracą?

Rozpoznając skargę kasacyjną pracodawcy, Sąd Najwyższy podtrzymał stanowisko sądu drugiej instancji. W uzasadnieniu wyroku podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, za wypadek przy pracy może zostać uznane nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą.

Sąd Najwyższy podkreślił, że związek zdarzenia z pracą obejmuje nie tylko sytuacje, w których pracownik bezpośrednio wykonuje swoje obowiązki służbowe. Może on również występować podczas wykonywania zwykłych czynności pracowniczych, realizacji poleceń przełożonych czy podejmowania działań na rzecz pracodawcy, nawet bez wyraźnego polecenia. Dla uznania zdarzenia za wypadek przy pracy wystarczające jest bowiem ustalenie związku czasowego, miejscowego lub funkcjonalnego z pracą.

Jednocześnie Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że związek z pracą nie ma charakteru absolutnego i może zostać zerwany. Czasowy i miejscowy związek z pracą istnieje tak długo, jak długo pracownik pozostaje w sferze interesów pracodawcy. Wyłączenie tego związku następuje natomiast w sytuacji, gdy pracownik przez charakter podejmowanych czynności, sposób swojego zachowania lub czas poświęcony określonym aktywnościom daje wyraźnie do zrozumienia, że realizuje cele niezwiązane z zatrudnieniem. Do zerwania związku z pracą może dojść przykładowo wtedy, gdy pracownik w czasie przeznaczonym na wykonywanie obowiązków służbowych zajmuje się sprawami prywatnymi. Jak podkreślił Sąd Najwyższy, może ono nastąpić również w wyniku zdarzeń takich jak kłótnia lub bójka. Nie oznacza to jednak, że każda bójka pomiędzy pracownikami automatycznie wyłącza możliwość uznania zdarzenia za wypadek przy pracy – konieczne jest każdorazowe ustalenie, czy przed powstaniem urazu doszło do faktycznego zerwania związku z wykonywaną pracą.

W analizowanej sprawie sąd drugiej instancji ustalił, że do chwili napaści powód wykonywał zwykłe obowiązki pracownicze, a sam atak nastąpił nagle i bez uprzedzenia. Bezpośrednio przed zdarzeniem nie doszło do rozmowy, kłótni ani innych czynności mogących świadczyć o zerwaniu związku z pracą. W konsekwencji Sąd Najwyższy uznał, że uraz pozostawał w związku z pracą, a zdarzenie mogło zostać zakwalifikowane jako wypadek przy pracy.

SDO Legal rekomenduje:

• przeprowadzanie szczegółowego postępowania wyjaśniającego w przypadku każdego zdarzenia związanego z konfliktem pomiędzy pracownikami;
• zabezpieczanie wszelkich dostępnych dowodów, w szczególności zeznań świadków, zapisów monitoringu oraz innych materiałów pozwalających odtworzyć przebieg zdarzenia;
• dokładne ustalanie okoliczności poprzedzających powstanie urazu, w tym charakteru relacji pomiędzy uczestnikami zdarzenia oraz przyczyn konfliktu;
• każdorazową ocenę, czy przed zdarzeniem nie doszło do zerwania związku z pracą poprzez podjęcie przez pracownika czynności niezwiązanych z wykonywaniem obowiązków służbowych;
• unikanie automatycznego przyjmowania, że udział pracownika w bójce wyklucza możliwość uznania zdarzenia za wypadek przy pracy.