Szkolenie specjalizacyjne lekarza – czy pracodawca musi pokryć koszty wyjazdu?

Kwestia kwalifikowania wyjazdów lekarzy rezydentów budzi wiele wątpliwości — zwłaszcza w zakresie tego, czy należy je traktować jako podróże służbowe, czy też jako wyjazdy szkoleniowe. Sposób ich rozliczenia zależy bowiem od obowiązujących przepisów, treści umowy o pracę zawartej z rezydentem, jak i od przyjętej praktyki pracodawcy.

Podstawy prawne zatrudnienia rezydenta

Lekarz odbywający specjalizację realizuje ją w ramach stosunku pracy zawartego z jednostką prowadzącą szkolenie specjalizacyjne, np. ze szpitalem posiadającym akredytację Ministra Zdrowia. Zasadniczym celem tej umowy jest umożliwienie lekarzowi zdobycia określonej wiedzy i umiejętności praktycznych wymaganych do uzyskania tytułu specjalisty.

W praktyce część jednostek kwalifikuje wyjazdy rezydentów w związku z obowiązkowymi kursami lub stażami jako podróże służbowe w rozumieniu art. 77⁵ § 1 kodeksu pracy, zgodnie z którym pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością siedziby pracodawcy lub poza stałym miejscem pracy przysługują należności na pokrycie kosztów podróży.

Czym jest podróż służbowa?

Aby dany wyjazd mógł być uznany za podróż służbową, muszą zostać spełnione łącznie trzy przesłanki:

• pracownik otrzymuje polecenie wyjazdu od pracodawcy,
• wykonuje określone zadanie służbowe w imieniu lub na rzecz pracodawcy,
• realizacja zadania odbywa się poza miejscowością stanowiącą miejsce pracy lub siedzibę pracodawcy.

W przypadku lekarzy rezydentów wyjazd na kurs lub staż specjalizacyjny nie spełnia jednak tych warunków. Podczas takiego szkolenia rezydent nie wykonuje czynności na rzecz pracodawcy, a realizuje element programu specjalizacji, służący przede wszystkim jego rozwojowi zawodowemu.

Szkolenie jako element kształcenia zawodowego

Zgodnie z § 11 ust. 7–8 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z 4 maja 2023 r. w sprawie specjalizacji lekarzy i lekarzy dentystów, jednostka akredytowana prowadząca szkolenie specjalizacyjne ma obowiązek umożliwić lekarzowi realizację wszystkich elementów programu. W przypadku gdy część szkolenia odbywa się w innej jednostce akredytowanej, kierownik wskazuje ją w Elektronicznym Karcie Szkolenia (EKS).

Z tego względu skierowanie rezydenta do innej jednostki nie stanowi polecenia służbowego, lecz realizację obowiązków ustawowych jednostki macierzystej w zakresie zapewnienia rezydentowi pełnego toku specjalizacji.

Podróż służbowa czy wyjazd szkoleniowy?

Analizując charakter prawny takiego wyjazdu, należy przyjąć, że nie jest to podróż służbowa w rozumieniu kodeksu pracy, lecz wyjazd szkoleniowy związany z podnoszeniem kwalifikacji zawodowych.

Zgodnie z art. 103¹ k.p., przez podnoszenie kwalifikacji zawodowych rozumie się zdobywanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności przez pracownika z inicjatywy lub za zgodą pracodawcy. W takim przypadku pracownikowi przysługuje urlop szkoleniowy lub zwolnienie z całości bądź części dnia pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Biorąc pod uwagę charakter umowy o pracę zawieranej z lekarzem rezydentem można uznać, że pracodawca wyraża zgodę na udział w szkoleniu już w chwili zawarcia umowy o odbywanie specjalizacji.

Czy jednostka macierzysta ma obowiązek pokrycia kosztów?

Z przepisu art. 103³ k.p. wynika, że pracodawca może, ale nie musi, przyznać pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje dodatkowe świadczenia, takie jak zwrot kosztów przejazdu, zakwaterowania czy opłat za kurs. Decyzja w tym zakresie pozostaje uznaniowa i nie wynika z obowiązku ustawowego.

Wyjątek mógłby mieć miejsce jedynie wtedy, gdy:

• w umowie o pracę lub porozumieniu z rezydentem zostałby przewidziany obowiązek pokrycia tych kosztów przez pracodawcę (jednostkę macierzystą) lub
• lekarz wykonywałby podczas wyjazdu konkretne zadania na rzecz pracodawcy (jednostki macierzystej) z jego wyraźnego polecenia.

Finansowanie ze środków rezydentury

Środki budżetowe przekazywane przez Ministra Zdrowia w ramach rezydentury są przeznaczone przede wszystkim na wynagrodzenia lekarzy rezydentów. Zgodnie z art. 16j ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty, finansowanie innych wydatków, takich jak koszty przejazdu czy noclegów, nie jest przewidziane — jednostka macierzysta może je zatem sfinansować jedynie z własnych środków.