Czy komunikat Ministerstwa Zdrowia może zmienić zasady gry w medycynie estetycznej? Co tak naprawdę wynika z przepisów?

Niedawny komunikat Ministerstwa Zdrowia dotyczący wykonywania procedur medycyny estetyczno-naprawczej wywołał liczne pytania wśród przedsiębiorców i osób działających w branży beauty. Czy jest on wiążący prawnie? Czy rzeczywiście ogranicza możliwość wykonywania określonych zabiegów? Jakie mogą być konsekwencje jego zignorowania?

Komunikat MZ – czy to źródło prawa?

Komunikat opublikowany przez Ministerstwo Zdrowia nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa. Zgodnie z Konstytucją RP obowiązki i zakazy wynikają przede wszystkim z ustaw i rozporządzeń, nie zaś z komunikatów czy stanowisk organów administracji. Oznacza to, że komunikat sam w sobie nie tworzy nowych norm prawnych ani nie zakazuje określonych działań.
Nie można jednak go całkowicie ignorować — odzwierciedla bowiem sposób interpretacji przepisów przez organ odpowiedzialny za politykę zdrowotną i może mieć znaczenie przy kontrolach lub w postępowaniach sądowych.

Czy stanowisko ministerstwa ma podstawy w przepisach?

Treść komunikatu nie jest dowolną opinią — opiera się na obowiązujących regulacjach dotyczących wykonywania zawodów medycznych i udzielania świadczeń zdrowotnych. Przepisy formalizują medycynę estetyczno-naprawczą jako certyfikowaną umiejętność zawodową lekarzy i lekarzy dentystów oraz wskazują, że procedury medyczne wchodzące w zakres takich umiejętności stanowią świadczenia zdrowotne.

Świadczeniami zdrowotnymi są działania służące zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia, a także inne działania medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów regulujących ich wykonywanie. W praktyce oznacza to, że czynności polegające na ingerencji w tkanki ludzkie — zwłaszcza takie, które wiążą się z ryzykiem powikłań — mogą być kwalifikowane jako świadczenia zdrowotne zastrzeżone dla osób posiadających odpowiednie kwalifikacje, przede wszystkim lekarzy.

Jednocześnie granica między usługą kosmetologiczną a świadczeniem zdrowotnym nie zawsze jest jednoznaczna i bywa przedmiotem sporów. Ostateczna ocena charakteru konkretnego zabiegu może zależeć od jego przebiegu i skutków oraz zostać rozstrzygnięta indywidualnie przez organ nadzoru lub sąd.

Jakie ryzyka wiążą się z ignorowaniem stanowiska MZ?

W przypadku wykonywania zabiegów kwalifikowanych jako świadczenia zdrowotne przez osobę nieposiadającą uprawnień medycznych mogą pojawić się konsekwencje prawne. Po stronie osoby wykonującej zabieg istnieje ryzyko przypisania odpowiedzialności karnej za podejmowanie czynności zastrzeżonych dla zawodu medycznego bez wymaganych kwalifikacji, a także odpowiedzialności cywilnej w razie wyrządzenia szkody pacjentowi. Podmiot prowadzący działalność, który dopuszcza do wykonywania takich czynności, może z kolei ponosić odpowiedzialność cywilną wobec klienta, a w określonych okolicznościach również konsekwencje administracyjne lub — w zależności od sytuacji — odpowiedzialność osób zarządzających.

• odpowiedzialność karna

Kto bez uprawnień udziela świadczeń zdrowotnych polegających na rozpoznawaniu chorób i leczeniu (w tym interpretowane zabiegi estetyczne z ingerencją w tkanki), podlega grzywnie; przy korzyści majątkowej lub wprowadzeniu w błąd – grzywnie, ograniczeniu wolności lub pozbawieniu wolności do roku (art. 58 ust. 1-2 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty). W razie szkody: art. 160 § 2 k.k. (narażenie na utratę życia/zdrowia – do 3 lat pozbawienia wolności) lub art. 156-157 k.k. (ciężkie uszkodzenie ciała).

• odpowiedzialność cywilna

Osoba wykonująca zabieg bez kwalifikacji ponosi odpowiedzialność deliktową za szkodę na osobie (art. 415 k.c. – czyn niedozwolony; art. 444 k.c. – za krzywdę ciała). Podmiot leczniczy odpowiada solidarnie na zasadzie winy (art. 430 k.c. – za podwładnych) lub ryzyka (art. 415 k.c.).

• odpowiedzialność administracyjna

Zgodnie z art. 111 ustawy o działalności leczniczej – organ prowadzący rejestr jest uprawniony do kontroli podmiotów wykonujących działalność leczniczą w zakresie zgodności wykonywanej działalności z przepisami określającymi warunki wykonywania działalności leczniczej. Po stwierdzeniu uchybień wyznacza on, co do zasady, termin na ich usunięcie. Jeżeli uchybienia nie zostaną wówczas usunięte – postępowanie to kończy się wydaniem przez organ prowadzący rejestr decyzji o wykreśleniu wpisu podmiotu z rejestru (w całości lub w części).

Zakres ewentualnych sankcji nie jest automatyczny — każdorazowo zależy od okoliczności sprawy, rodzaju zabiegu i jego skutków.

Jeżeli mają Państwo pytania dotyczące wpływu regulacji na prowadzoną działalność w branży medycyny estetycznej lub kosmetologicznej — zapraszamy do kontaktu. Z przyjemnością przeanalizujemy Państwa sytuację i zaproponujemy bezpieczne rozwiązania prawne.